Handleiding

Wat is ‘ViaOPRIT14’ ?

Een open communicatie en reflectie op gang brengen tussen alle actoren in het secundair onderwijs, dat is de ambitie van ‘ViaOPRIT14’. Dit digitale platform is het resultaat van het schoolloopbanen-onderzoek OPRIT 14. Reflectie wordt op gang gezet aan de hand van 4 thema’s: taal, thuis, vrije tijd en succes. We vertrekken daarbij vanuit een diversiteitsperspectief en proberen zo een antwoord te formuleren op de vraag hoe talenten van jongeren ten volle bij onderwijs te betrekken.

 Waarom ViaOPRIT14?

Met deze digitale tool willen we werk maken van enkele vaststellingen uit het onderzoek via het aanspreken van het ‘reflectief vermogen’ van alle schoolpartners. We willen leerlingen en leerkrachten aan het denken zetten over thema’s die van belang blijken bij het verklaren van de schoolloopbaan. Tevens willen we interactie aanmoedigen. Leren van en met elkaar staat centraal, in eerste instantie tussen leerlingen onderling en tussen leerkrachten en leerlingen, maar ook met beleid en ouders. Weten leerkrachten waar leerlingen zoal mee bezig zijn in en na school? Wat verwachten leerlingen van leerkrachten? Interactie is dan: een open dialoog, elkaars meningen en percepties leren kennen, met respect naar elkaar luisteren. Deze tool heeft geen (be)oordelende uitspraken tot doel. Wel wil ze dialoog op gang brengen. 

Doorbreken van stereotypes

Door erkenning en waardering van verschillen (en gelijkenissen) en de opname ervan in onderwijs, kan nauwer aansluiting gevonden worden bij de toenemende diversificatie van de ruimere samenleving. Dat het niet altijd gemakkelijk is om het perspectief van de ander in te nemen en dat onvoldoende oog hebben voor dit ‘andere’ perspectief nadelige gevolgen kan hebben voor de onderwijsloopbaan, is een van de belangrijkste bevindingen uit het onderzoek. Vooroordelen en veralgemeningen zijn vaak gebaseerd op impliciete en onbewuste beelden over die ‘andere’. Wanneer open communicatie en leren van elkaar onderdelen zijn van de schoolcultuur, worden stereotiepe beelden over ‘de andere’ (de mede-leerling, de leerkracht, de ouder, de directeur, …) makkelijker ontkracht.

Participatie-cultuur

Een participatieve cultuur in de school en in de klas is een criterium voor kwalitatief onderwijs. Het onderzoek wijst op het belang om elk van de betrokkenen het gevoel te geven dat hij/zij mee kan beslissen over de inhoudelijke en structurele vormgeving van ons onderwijs. Door met elkaar in dialoog te gaan, de verschillende zienswijzen en standpunten uit te wisselen en naar afstemming te zoeken, bouwt ieder als het ware nieuwe kennis op. Daardoor krijgt men de gelegenheid om de eigen uitgangspunten, ervaringen en aanpak in vraag te stellen. Zo creëert men kansen voor een positief school- en klasklimaat. Alle actoren krijgen een groter inzicht in elkaars leefwereld en ervaringen en gaan van daaruit samen aan de slag. Daarenboven, weten de actoren dat er met hun mening rekening wordt gehouden. Het zijn noodzakelijke voorwaarden voor een groeiende betrokkenheid en een groter welbevinden.

 Dit geldt voor een schoolcontext maar ook daarbuiten. Wanneer men samen zoekt naar oplossingen voor bepaalde problemen of knelpunten, komen er afspraken en regels uit de bus die door alle betrokkenen zullen gedragen worden.

 Luisteren naar leerlingen

Leerlingen hebben heel wat te vertellen over hun leefwereld of hun kijk op de wereld rond hen. Dit platform wil een aanzet geven voor de vraag: ‘ Waarover willen de leerlingen het hebben?’. En het antwoord is grotendeels bij henzelf te vinden. Wat hebben zij te vertellen over de dagelijkse handel en wandel op school? Hoe voelen ze zich in hun klas? Wat vinden ze van het werksysteem op school en in de klas? Wat vinden ze (niet) zinvol op school? Wat ervaren jongeren als problemen? Welke ideeën leven er bij hen?

 Hoe ermee aan de slag?

De website kent een tweeledige opzet: enerzijds een terugkoppeling van resultaten uit het gelijknamige OPRIT 14-onderzoek, anderzijds een aanreiken van methodieken om met deze resultaten aan de slag te gaan. De onderzoeksresultaten doen daarbij dienst als kijk-wijzer. In de rechterkolom (Aan de slag?) worden oefeningen aangereikt om met deze resultaten aan de slag te gaan en het gesprek over een bepaald thema op gang te brengen.  

De oefeningen zijn geen doel op zich, maar een middel. De methodieken zijn slechts een ludieke manier om diepgaandere reflectie  en discussie op gang te brengen. Contextualisering van de methodiek via een nagesprek strekt dus tot aanbevelen. Daartoe worden enkele richtvragen aangereikt.  

De oefeningen kunnen zowel individueel als in team worden aangevangen. Het instrument geeft voldoende flexibiliteit om schoolspecifieke keuzes toe te laten. Elke school, leerkracht, leerlingengroep, klasgroep, … heeft zijn specifieke beginsituatie, eigenheid en specifieke vragen en noden. Per oefening worden evenwel tips meegegeven hoe de oefening ingebed kan worden.

3 ingangen

Het denkproces kan doorlopen worden in drie stappen.

• Denk jij dat?  biedt een eerste kennismaking en richtingsaanwijzer hoe verder aan de slag te gaan.
• Wat denk ik over? reikt enkele methodieken aan om na te denken over de gewenste of ideale situatie bvb. rond de taakinvulling van scholen, de rol van onderwijs bij de schoolloopbaan  … Op basis hiervan kunnen criteria worden opgesteld om de huidige klas- en schoolpraktijk aan af te toetsen.
• Hoe gaat het in mijn school? wil vervolgens de vertaling maken naar het huidige schoolbeleid en reflectie op gang brengen over de huidige school- en klaspraktijk met als doel sterkte punten te verstevigen en hiaten aan te pakken. Daarbij wordt een eerste aanzet tot beleidsmatige verandering aangereikt via het opstellen van een actieplan. Bij wijze van uitsmijter worden enkele goede praktijken aangeboden om steviger met dit thema aan de slag te gaan op school met als uiteindelijke doel verandering door te voeren.

De diverse stappen zijn chronologisch opgebouwd. Het gehele proces lineair doorlopen werkt verrijkend, doch is het geen voorwaarde. De resultaten uit de oefeningen in stappen 1 en 2 bieden evenwel nuttige informatie om stap 3 aan te vangen.

4 doelgroepen

De tool focust op de interactie tussen leerlingen en leerkrachten. Pagina's van beide doelgroepen zijn gelijkaardig opgebouwd. Ze zijn specifiek vertaald maar volgen een gelijkaardige inhoud en structuur wat kruisverbanden mogelijk maakt en perspectiefinname verrijkt.  Uit het onderzoek bleek ook  nood aan informatie bij ouders en inspiratie op schoolbeleidsniveau. Op de ouder- en beleidspagina's worden een eerste aantal linken aangeboden waar informatie kan gevonden worden.